Donor huquqlari va donor sog'lig'i
Donor huquqlari va donor sog’lig’i
Donor huquqlari
Donor — bu hurmatga sazovor shaxs va shuning uchun uning fuqaro va donor sifatidagi huquqlari himoya qilinishi kerak.
Donorlar huquqlari:
- Tibbiy xodimlar uning sog’lig’ini saqlash uchun kafolatlar berish;
- Sog’lig’iga etkazilgan zararni qoplash;
- Bepul ovqatlanish bilan ta’minlash.
Donor qonun hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega bo’lishi mumkin.
Donor bo’lishga rozilik bergan shaxsning majburiyatlari:
- Tibbiy ko’rik paytida donor bo’lishga rozilik bildirgan shaxs ilgari unga o’tkazilgan va mavjud kasalliklar to’g’risida ma’lum bo’lgan ma’lumotlarni taqdim etishi shart.
Donorga berilgan kafolatlar va kompensatsiyalar:
Qon va uning tarkibiy qismlarini topshirish kuni, shuningdek tibbiy ko’rik kunida donor shu kunlarda o’rtacha ish haqini saqlab qolgan holda ishdan bo’shatiladi.
Qon va uning tarkibiy qismlarini topshirish kuni, shuningdek o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari talabalari, oliy o’quv yurtlari talabalari, boshqa toifadagi talabalar, shuningdek tibbiy ko’rik kuni mashg’ulotlardan ozod etiladilar, harbiy xizmatchilar esa buyruq, soatlar va xizmatning boshqa turlarini kiyishdan ozod qilinadi. Har kuni qon va uning tarkibiy qismlarini topshirgandan so’ng darhol donorga o’rtacha daromadini saqlab qolgan holda qo’shimcha dam olish kuni beriladi. Belgilangan dam olish kuni donorning iltimosiga binoan yillik mehnat ta’tiliga qo’shilishi mumkin.
Donorlarni rag’batlantirish:
Tizimli va beg’araz ravishda qon va uning tarkibiy qismlarini donor qilib topshirish bilan shug’ullanadigan donor «O’zbekiston respublikasi faxriy donori» ko’krak nishoni bilan mukofotlanadi va eng kam ish haqining besh baravari miqdorida bir martalik pul mukofoti oladi.
«O’zbekiston respublikasi faxriy donori» ko’krak nishoni to’g’risidagi nizom O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.
Donorni qonunda nazarda tutilgan boshqa shakllarda rag’batlantirish mumkin.
Donor sog'lig'i
Har bir donor ushbu oddiy qoidalarni bilishi kerak:
1. Donor qon orqali yuqadigan infektsiyalardan qochishi kerak. Bizning zamonamizda, birinchi navbatda, bu virusli gepatit «B» va «C» va OIV infektsiyasi . Ushbu xavfli kasalliklarni yuqtirishning oldini olish uchun odam tasodifiy jinsiy aloqada bo’lmasligi kerak, har qanday in’ektsiya uchun faqat bir marta ishlatiladigan shpritslardan foydalaning. Tish shifokoriga yoki boshqa shifokorga kelganingizda, biron bir manipulyatsiyani boshlashdan oldin, tibbiy xodimlarga siz donor ekanligingizni eslatib qo’ying va ulardan faqat bir marta ishlatiladigan yoki steril mahsulotlardan foydalanishni so’rang. Sartaroshxonada, tirnoq salonida va go’zallik salonida asboblar sterillanmaganligini tekshiring.
2. Donorlar uchun qon yoki plazma xayr-ehsonlari orasidagi vaqt oralig’i bo’yicha maxsus tavsiyalar ishlab chiqilgan. Ularning maqsadi donorning sog’lig’ini saqlash va qonni unga zarar etkazishining oldini olishdir.
— Donor yiliga 4 martadan ko’p bo’lmagan qon topshirishi mumkin. Beshta doimiy xayr-ehsonlardan so’ng kamida 3 oylik tanaffus qilish tavsiya etiladi.
— Qon topshirgandan so’ng, donor plazma topshirish uchun kamida 30 kun o’tishi kerak.
— Plazma hadya qilganingizdan so’ng, donor yana plazma yoki qon topshirishidan oldin kamida 14 kun o’tishi kerak.
3. Qon yoki qon tarkibiy qismlarini ehson qilgan kuni quyidagi ko’rsatmalarga amal qiling:
— Qon topshirish kunida nonushta qilish kerak, qon berishdan oldin chekmaslik kerak. Tabiiyki, oldin bir necha kun ichkilikbozlikdan voz kechishingiz kerak;
— Imtihonlar, musobaqalar, biron bir loyihani etkazib berishdan oldin, ayniqsa og’ir ish paytida va hk. qon topshirishni rejalashtirmang.
4. To’g’ri ovqatlaning: donorning ratsionida doimo qondagi gemoglobin darajasiga ta’sir qiluvchi protein bo’lishi kerak.
— Proteinli oziq-ovqat mahsulotlari — go’sht, lavlagi, karabuğday, yasmiq, loviya va barcha dukkakli ekinlar, baliq va boshqalar.
Agar siz ushbu qoidalarga va shifokorning tavsiyalariga amal qilsangiz, xayr-ehson sizga zarar qilmaydi va ko’plab bemorlar uchun najot bo’ladi.
Manba: Respublika qon quyish markazi. https://qonber.uz/uz